جناس مفروق خوانند در وقتى است كه لفظ مركّب از يك كلمه و بعض كلمه تركيب نشده باشد و الّا نامش را جناس مرفوّ مىخوانند مانند اينكه بگوئى : اهذا مصاب ام طعم صاب ( آيا اين نىشكر بوده يا طعم درخت تلخ را مىدهد ) . شاهد در لفظ دوّمى است كه مركّب شده از [ صاب ] كه يك كلمه بوده و از [ ميم ] طعم كه بعض كلمه است لذا آوردن آن با مصاب از باب جناس مرفوّ مىباشد . شرح فارسى : توضيح قوله : و هو انّه ان كان احد لفظيه : ضمير [ هو ] به تقسيم آخر راجع بوده و ضمير در [ انّه ] به معناى [ شأن ] مىباشد و ضمير در [ لفظيه ] به جناس برمىگردد . قوله : و حينئذ فان اتفقا : كلمه [ حينئذ ] يعنى و حين يكون الجناس جناس التركيب . قوله : و هذا اذ لم يكن الخ : مشاراليه [ هذا ] كون الجناس ، جناس المفروق مىباشد . قوله : باسم المرفوّ : كلمه [ وفى ] يعنى رفو نمود و پاره‌گى را مرمّت كرد . متن و ان اختلفا فى هيئات الحروف فقط سمّى محرّفا كقولهم : جبّة البرد و جنّة البرد . و نحوه : الجاهل امّا مفرط او مفرّط .